Хөх салхи

Хөх салхи

Хөх салхины

Хөвөлзөх аялгуунд

Хүүхэд бид

Хөгжилдөх дуртай

 Хөглөгөр хангайн

Хөх салхи

Хөвчийн мододоор

Хөгжимдөх дуртай

Н Одонхүү Эмтэй бороо номноос 2016 он 

Сүүдэр

Сүүдэр

Сүмийн ганжираас шүүлгэ жирвэхэд

Сүжрэх эрххэн бор хүү

Сүүдэртэйгээ тоглож байлаа

Сүүлчийн хунгийн дуу сөөлжихөд

Сүг мэт сүүдийсэн хөлчүү өвгөн

Сүүдэртэйгээ хэрэлдэж явлаа

Сүүмийтэл ширтэн тодын тодыг гэж

Сүрэг галуудын цуваанд сэтгэлээ зүүх гэж

Сүүдэртэйгээ хэсэж явна

МЗЭ шагналт яруу найрагч Р Батжаргал 
2012 -5-10 Гоо ашлам номноос

Бурханы асуулт

Бурханы асуулт

Буцаад очиход чинь

Бурхан чамаас ,,,

Язгууртан байсан уу,, баян байсан уу гэж асуухгүй

Ядарсан нэгэнд буян болсон уу гэж асууна

 Бурхан чамаас ,,,

Нүцгэн явсан уу  өлсөж явсан уу гэж асуухгүй

Нүднээс далд бусдаас хумсалж  явсан уу гэж асууна

 Бурхан чамаас ,,,

Өнгөтнөөр  гоёмсоглож амттанаар  тансаглаж  явсан уу гэж асуухгүй

Өрөөл нэгнийг мэхэлж явсан уу гэж асууна

 Бурхан чамаас ,,,

Уйлж явсан уу дуулж явсан уу гэж асуухгүй

Улс амьтныг нулимж явсан уу гэж асууна

 Бурхан чамаас ,,,

Алтан бөгжтэй хуруугаараа гайхуулж явсан уу гэж асуухгүй

Амьтны  гол зулгааж тасалж явсан уу гэж асууна

 Бурхан чамаас ,,,

Эрдэний шүүдэр түүж  цай чанасан уу  гэж асуухгүй 

Эхийхээ аманд сүү дусаасан уу гэж асууна

 Бурхан чамаас ,,,

Хүн шиг хүн явсан уу гэж асуухгүй

Хүн явсан уу л гэж асууна  

                           Л Амархүү 

ЭХ ОРОН

          ЭХ ОРОН

Цасан будрахад би бас бударна 

Цагийн цаг ийм л байсан

Дарс гэрэлтэхэд  би бас гэрэлтэнэ 

Дараа нь тэгээд алтанхан жүнз болно

 Өвс давалгаалахад би бас давалгаална

Өмний уулсын хувилгаан чанарт урвана

Саран дүүрэхэд  би бас дүүрнэ

Санчигны мөнгөн хяруу  болно

Горхи жиргэхэд би бас жиргэнэ

Гоё мананд хучуулсан  хөрөг болно

Уруул инээхэд би бас инээнэ

Улаан тэргэл навчис болно

Бороо зүсрэхэд би бас зүсэрнэ

Болор лааны санаа алдалт болно

Сэтгэл ханхлахад би бас ханхлана

Сэрүүн зүүдний сүмийн галбир болно

Орчлон шинэдэхэд  би бас шинэдэнэ

Олон улаан үнэгний гал сор болно

Үлгэр эхлэхэд  би бас эхлэнэ

Үзэмжит бийрийн тайчилт болно

Бэлхүүс чинэхэд  би бас чинэнэ

Бэхэн толботой удам болно

Сүү үнэртэхэд би бас үнэртэнэ

Шүлгэнд дарлуулсан сүнс болно

Д Баянтунгалаг 

Нар шингэхийн зуурт

Нар шингэхийн зуурт

Аян замд 

Хийморь сэргээж

Асгасан  шагай шиг

Зээрийн сүрэг бутрав

Хойгуур урдуур

Зам хөндөлсөн

Хорь гучаараа

Нар хөлөглөн хатирна

Аргил бор ооно

Түрүү өлгөн

Агаарт нэг хийлж

Газарт нэг бууна

Арваад шаргачин

Араас нь цойлон

 Атрын зоон дээгүүр

Шаргал тоос цацална

Талын хөнгөн салхи

Гүйцэн алдах хатирт нь

Тааны замбага

Цацлын сүү шиг будрав

Талын наран

Шингэх шингэхгүйн зуурт

Тавьсан сум шиг зээрүүд

Алтан тоосондоо уусав

                                      Р Түмэнжаргал

Нүглийн чөлөө

Нүглийн чөлөө

Бийрийн усархаг үзүүр үсгэнд тунаж ацаглахад 

Бие нүдэнд тунарах гэрэл эхийн сэтгэл гэвэй

Бүүвэйн дууны тайвшрал эртний оны амгаланд

Бүрэнхий сарны айдас надаас төөрөх орчлонд

Эхийн сэтгэл амрахгүй

Хөлд орох , ганц хоёр алхахад хөрс газар хатуудму

Хөлсөж уйлах , цочиход бурхан дуудаж нойргүйдмү

Үеийн хэдтэй дарвих морины салхинд одоход

Үлий бүхнийг бөглөх зүрхний уулга алдмуй

Тэнгэр бүрхэх холын аян цас борооны цагаар ч

Төөрөх даарах үзэгдэх цагийн сэрүүлэг шиг хономуй

Арз дарсанд хөлчүүр гуйвж дайвах зуур ч

Азай буурал ээж минь сэтгэлийн тамд амьдармуй

Өмхий шалбаагт нурах өөрийн муу хүүг 

Өрөөлийн хараалаас харамлах амьд хөшөө болмуй

Бийрийн үзүүр цааснаа тод хар бэхээр

Бичиж байгаа минь ч үйлийн үрийн төлөө

Мөлхөх дөхсөн ч миний төлөө

Мөргөж авшиглах ээж минь

Судрын шүншиг бүтээгээд би

Сул таталбар баринтаглав аа

 Б Баярмагнай

“БОРЖИГИДАЙ СЭЦЭН 2014” ЯРУУ НАЙРГИЙН НААДАМД ШАЛГАРСАН ЯРУУ НАЙРАГЧДЫН НЭРС

ГОВЬСҮМБЭР АЙМГИЙН УЛАМЖЛАЛТ, МЗЭ-ИЙН ШАГНАЛТ ЯРУУ НАЙРАГЧ ПҮРЭВИЙН БӨХБАТЫН НЭРЭМЖИТ "БОРЖИГИДАЙ СЭЦЭН 2014" ЯРУУ НАЙРГИЙН НААДАМД ШАЛГАРСАН ЯРУУ НАЙРАГЧДЫН НЭРС
1. Б.АЛТАНХУЯГ
2. Баз.БАТТУЛГА
3. Д. ГОМБОСҮРЭН
4. Б. ГАНХҮРЭЛ
5. Г.ГАНТОГТОХ
6. Т.ДАРХАНХӨВСГӨЛ
7. Х.ДУГАРСҮРЭН
8. Б.ОДБАЯР
9. П.НЯМЛХАГВА
10. Б.ЭНХЖАРГАЛ
11. М.НАРАНБОЛД
12. Л.ТОРОЙ
13. Н.МИНЖИНСАЙХАН
14. С.УУГАНБАЯР
15. Г.ХАШБААТАР

ГОВЬСҮМБЭР УТГА ЗОХИОЛ-20" ЯРУУ НАЙРГИЙН НААДМЫН УДИРДАМЖ

ГОВЬСҮМБЭР АЙМГИЙН УЛАМЖЛАЛТ , МЗЭ-ИЙН ШАГНАЛТ ЯРУУ НАЙРАГЧ П. БӨХБАТ АГСНЫ НЭРЭМЖИТ "БОРЖИГИДАЙ СЭЦЭН-ГОВЬСҮМБЭР УТГА ЗОХИОЛ-20" ЯРУУ НАЙРГИЙН НААДМЫН УДИРДАМЖ

Нэг. Зорилго:
Яруу найрагч Пүрэвийн Бөхбат агсан нь Говьсүмбэр аймгийн дунд сургуулийн төгсгөгчдөөс төрсөн анхны МЗЭ-ийн шагналт яруу найрагч, Монголын утга зохиолын "Мөнгөн үеийн" төлөөлөл бөгөөд салбарын уламжлалт "БОРЖИГИДАЙ СЭЦЭН" наадмыг Салбар байгуулагдсаны 20 жилийн ойгоор түүний нэрэмжит болгохоор шийдвэрлэсэн болно. Тус наадам хоёр жил тутамд Говьсүмбэр аймагт зохиогдоно.

Хоёр. Хамрах хүрээ
Яруу найрагчид, утга зохиол сонирхогчдод улсын хэмжээнд нээлттэй.

Гурав. Ерөнхий зохион байгуулагч:
МЗЭ-н Говьсүмбэр аймаг дахь Утга зохиолын салбар
Ерөнхий ивээн тэтгэгч: Утга зохиолыг дэмжигч "БӨХБАТ" сан
Хамтран зохион байгуулагч: Говьсүмбэр аймгийн ЗДТГазар, найз нөхөд, төрөл төрөгсөд нь.

Дөрөв. Хугацаа
Эцсийн шалгаруулалт 2014.11.28-ний 18,00 цагаас Дуу, бүжгийн "Боржигин" чуулгад явагдана

Тав. Шалгаруулах журам: Оролцохыг хүссэн яруу найрагчид сэдэв чөлөөтэй, /аливаа наадамд уншиж байгаагүй/ 2 шүлгийг зохион байгуулах комиссын хаягаар ирүүлнэ. Шалгарсан 15 яруу найрагчийг албан ёсоор мэдээллийн хэрэгсэлээр зарлана. Дорноговь болон Дундговь аймгаас тус бүр дөрвөн яруу найрагч урилгаар оролцоно.
Говьсүмбэр аймгийн Утга зохиолын салбарын гишүүн яруу найрагчдад нээлттэй.
Шалгаруулалт гурван даваатай явагдана.
-Эхний шатанд шалгарсан яруу найрагчид шүлгээн уншина.
- 3-р шатанд шалгарсан 9 яруу найрагч шүлгээ уншиж өрсөлдөнө.
-Сүүлийн шатанд 5 яруу найрагчийг шалгаруулан наадмын цомын эзэн, наадмын тэргүүн шүлэгч тодорно.

Зургаа. Шагнал урамшуулал:

Тэргүүн байр / 1 яруу найрагч/ Хүндэт өргөмжлөл, цом, 1000,000 мянган төгрөг
Дэд байр / 1 яруу найрагч/ Хүндэт өргөмжлөл, 600,000 мянган төгрөг
Гутгаар байр / 1 яруу найрагч/ Хүндэт өргөмжлөл, 350,000 мянган төгрөг
Тусгай байр /2 яруу найрагч/ Өргөмжлөл, 200.000 мянган төгрөг
Наадамд шалгарсан 15 найрагч 50.000 мянган төгрөгний шагналтай

Долоо. Оролцох яруу найрагчдын материал хүлээн авах хугацаа, журам:
Яруу найрагчдын бүтээлийг 2014.11.12-2014.11.25-ийг хүртэл chonos_mgl@yahoo.com хаягаар болон МЗЭ-ийн хороонд 206 тоотод болон мөн Говьсүмбэр Шуудангийн хайрцаг 22 хаягаар хүлээн авна.
Лавлах утас: 99993422, 93011175
Бүртгүүлэхдээ:

  • Зохиолчийн харъяалал.
  • Харилцах утасны дугаар болон емайл хаяг
  • Унших шүлгээн компьютерт шивж хэвлүүлсэн байх шаардлагатай

• Шалгарсан 15 яруу найрагч 204.11.28-ний өглөөний 11,00 цагт "Баянзүрх" автовокзалаас Тусгай үйлчилгээний унаагаар ирнэ

Эрвээхэй харцтай бүсгүй
Аз

Аз
Гэнэт намайг аз дайрч
Гэрэлт сүмийн хонхчин болговол
Бөгтөр Кваздимо  шиг дээврийн хонгилд
Бүхэл насаараа яавч бүгэхгүй
Өглөөний мөргөлийн хонхыг би
Үүрийн цолмонгоор цохих л болно
Хамаг олон хонхон дуунаар минь сэрж
Хайр энэрлийн төлөө залбирал үилдэнэ
Ахиад  надад аз тохиож
Алдар хүндгүй ч авсчин болвол
Цаазын илд бүү буу гэж
Цаг үргэлж залбирах болно
Үхэлд хүртэл арын хаалга байдаг бол
Үзэсгэлэн бүсгүй минь над руу ирээрэй
Алтан авсан чамайг нойрсуулж
Адтай долоон одой шиг манаж чадахгуй ч
Харуусал гунигаа бусдаас нуун
Хайрийн симфони тоглож өгнө
Амтат ийм үхлээр хүмүүс одох гэж
Ар араасаа дугаарлах болно
Эргээд намайг аз ивээж
Эзэн Чингисийн хөлөг баатар болвол
Азан дээр минь аз хайрлаж
Агуу хааныхаа хар сүлдийг түшилцвэл
Алсын тэртээх нэгэн од руу
Аян дайнд мордох л  болно
Морин туурайгаар ододын хөрсөн дээр
Монгол гэж барлаж мөнхөлнө
Оддын  тэртээх нүүдэлчидын аян дайн
Одноос од руу шургалан довтолно
 Д Гомбосүрэн

Шүлэг

Охид нь сайхан төрөхөөр
Тэр үндэстэн мөхдөг гэж
Олхиогүй тийм үгийг
Тэнгэрийн хаанаас олж сонслоо
Харсаар байтал Монголын минь охид
Хачин сайхан усны дусал шиг төрөх болжээ
Сэтгэл сэмлэсэн арчаагүй өнөөх үгийг
Сэгсгэр орчлонгийн хаана нууна даа
Ч Ууганбаяр 1999.01 сар

Шүлэг

Амьдрал минь чамд баярлалаа
Алтанчимэг надад
Ахиад гучин жил тэнгэрийн шүлэгч явах
Ариун сайхан сэтгэлийг асаав
Шөнийн сарны дор
Алтан аяганы амсар зууж
Шинэ цасны үнэрийг
Алтанчимэгийн үсэнд зүүж өгөв
Тэнгэрийн салхи Алтанчимэгийн
Өлмийд цэцэг болж ургана
Тэвчээрийн бүс алдуурч би гэдэг хүн
Өмнийн сарыг тэвэрч унана
Алтанчимэг
Нэр нь чихэнд биш хуруунд тэмтрэгдэнэ
Нүд нь
Харцанд биш зүрхэнд гэрэлтэнэ
Алтанчимэг
Чиний өмнө би ус балгасан мэт дув дуугүй
Дурлал хэмээх сайхан өвчин тусжээ
Чин үнэндээ эдгээх эм нь бүү олдоосой
1998 он Завхан Тосонцэнгэл Ч Ууганбаяр 

Шүлэг

Хаа нэгтээ 
Хайртай гэдэг үгээр дутаж яваа хүн байгаа болов уу
Тэгвэл түүнд 
Хайртай ...
Хайртай... 
Хайртай гэцгээх эднээс 
Илүүчилэх юмсан...
Ээ, тэнгэр минь
Ийм бардам амьдардгийг
Энэ цаг хугацаа мэдвэл ч 
Лав намайг уучлахгүй 
Б.Гүнжинлхам 2013 .11. 27    

ХҮНИЙ ХАРЦТАЙ НОХОЙ

ХҮНИЙ ХАРЦТАЙ НОХОЙ

Механикч багш хүүхэнтэй суужээ. Сумын клубын кино маханикч залуу тэр хоёр танилцаад удаагүй гэж сумынхан гайхна. Багш хүүхэн дөнгөж өнгөрсөн намар сургуулиа төгсөөд ирсэн. Гэхдээ механикчийг дэл сул явдалтайдаа эднийд орогнож байгаа юм, эхнэртэй юм чинь энэ багш хүүхэн гэнэдэж байна даа гэцгээнэ. Уг нь механикч хэнтэй бол хэл амаа ололцчихом нүүрэмгий үг уран, сэтгэл цагаахан, тусч эм хүн бүрийн дур булаам сайхан залуу Тиймдээ сумын төвийн хэдэн хүүхнүүд харц унагаж, хааяа үг өдөж бас ч үгүй горьдол асгаж цутгаж атаархсандаа амаа билүүддэг биз. Тэр хоёрын эвтэй гэдэг жигтэйхэн шар цавуугаар нааж шалзан хадаасаар хадсан юм шиг. Багш хүүхний ээж нь сохор Должин гэж хүүхэн байх. Хөөрхийдөө бага залуугаасаа сохорсон удмынх гэнэ. Тийм хөгшин биш тавь шүргэж яваа нэгэн. Ганц охиноо алган дээрээ бөмбөрүүлж явсаар сургууль төгсгөсөн нь энэ ажээ. Нүд нь яван явсаар харанхуй болжээ. Гаднаас хүн орж ирэх нь нэг их гэрэл ороод ирэх шиг болно. Харин хүн гараад явах нь гэрлийг бөөн сүүдрээр хаах шиг болно. Ийм нэг муу цийлэн гэрэлтэй юм санжээ. Хүн орж ирэх бүрт гэгээ орж ирлээ гэж учиргүй их баярлана. Механикчийн хувьд бол энэ суманд ижил дасал болоод нэр нь хүртэл мартагдах шахжээ. Ихэнх хүмүүс Дэнхийн хүргэн гэцгээнэ. Тэр гурван жилийн өмнөөс нутгийн нэр хүндтэй Дэнх гуайнд хүргэн орж тэдний нас дээр гарсан хойноо өргөж авч, элэх насны эцэст элгээ дэвтээж яваа шавилхан шар охиныг өвөртөлсөөр амьдралаа эхэлсэн боловч үр хүүхэдтэй болсонгүй. Аажимдаа халуун янаг хоёрын хооронд хялгасан сэв ээдрээд байдаг болов. Эхнэр нь тугалынх шиг сормуус болсон зэрмэгэр алаг нүдээ сүүмийлгэн ертөнцийн гуниг бүхнийг цуглуулна уу гэмээр бүүдийж сүүдийсэн тэр өдөр аав нь ая тал эрсэн хэдэн үг түүж хэлснээр тэд хоёр тийшээ болжээ. Сумын төв хэдхэн хүнтэй бүгд биесээ танина. Гүнсмаа гэж хэн хүний хүслийн гижиг асгармаар дэндүү гоё хүүхэн байх. Насанд хүрч яваа ганц хүүтэй түүнийгээ цэцэг цэврүү шиг хайрлаж хир халдаахгүй хөгшин эцгээ тойлж наранд гандаж саранд гундаж яваа бүсгүй билээ. Механикчид талтай боловч бид хоёрын амьдрал нийлэхгүй гэж гөжүүдлээд суугаагүй ажээ. Уг нь уулзаж учирч байсан цаг бий. Дээд мэргэжилтэй ухаантай хөөрхөн хүүхэнтэй суугаад тоохоо болилоо гэж хааяа үг хаяна. Эрийн галиг, эмийн шалиг нийлэв үү барааг нь харсан өдөр бүр механик тэднийд очмоор санагдаж сэтгэлийн шарх сэдэрнэ. Барааг нь харахгүй бол санаанд орохгүй, гэтэл сумын төвийнхөн цөөхнийг хэлэх үү кино механикч гэдэг өдөр бүр бараг бүх хүнтэй нүүр тулна. Гүнсмаагийн нүд зүгээр байхгүй эрвэлзэж эрдэнийн гэрлээр элэг зүрхийг хэрчээд байх шиг эрхэлнэ. Харин шинэ эхнэр нь кино үзэх нь ховор, хичээл хичээл гэж өдрийг бараад дараа нь муу эхийгээ тойлж бас энээ тэрээ гэж сэтгэлийнх нь буданг цавалж шингэлнэ. Хэдийгээр зуны дэлгэр цаг ирж хичээл амарсан гэлээ тэр гэртээ байх дуртай. Нэг удаа сургуулийн багш нар хурал цуглаантай гэв үү бүгдээрээ аймаг явжээ. Гүнсмааг ээрээд байхаар механикч бодсон санасан юмгүй дүүрсэн хэрэг тэднийд очив. Эелдэг нь хэтэрхий Гүнсмаа голохгүй бол хааяа ирж бай даа гэж үгийн хялуу зүрхэнд нь хавчуулжээ. Түүнээс хойш хааяа тэднийд ирж очсоор сүүлдээ бараг байнгын жижүүртэй мэт болжээ. Энэ явдлыг эхнэр нь мэдээд байх шиг байлаа. Мань хүнд шалтаг мундах биш тэднийд тоглолоо эднийд жаахан хууч хөөрлөө. Тэр гуай мөн мундаг хүн юмаа гэх мэтийг үглэж сайхан загнана. Ингэж үгээр бялгадан байж хулгаж хулмалзахаа баахан дарна. Эхнэр нь түүний үгэнд итгээд байв. Сүүлдээ оройтож ирэх нь бүр олширлоо. Сумын төвөөр механикч Гүнсмаа хоёрын тухай яриа түймрийн уулга шиг дэвэрнэ. Багш бүсгүй арай үгүй биз гэж сэтгэлээ чангална. Энэ орой нэг ер биш дэгэлзээд болдоггүй. Кино тараад удаж байвч нөхөр нь байдаггүй. Хар сэр голыг нь зурна. Сар саруулхан энэ шөнө сумын төв нам жим бөртөлзөх ч бараагүй ажин түжин. Биентамирын зааланд найн уухай хадаан найгаж суудаг шагай харваачид алга бололтой хав харанхуй. Ер нь гэрэлтэй айл амьтан алга . Хоршооны манаачийн шовгор өрөөсөн нүд шиг сүүдгэр гэрлээр анивчина. Ямар Буян өвгөнтэй бурж суув гэж. Хаа явдаг хүн юм бол гэж хар сэвэлзээд олны үг ортой гэдэг Гүнсмаагийнд очъё, чихдээд ирье гэсэн шүү юм бодоод тэднийхийг зүглэв. Тэгснээ нэг нэр хоёр хоч болох юм болов уу больё гэж тээнэгэлзэв. Яадаг юм тэр муу надаас юугаараа илүү юм гэсэн эмэгтэй хүний нимгэн шар хор дотрыг муур шиг маажихад зориг шулуудаад шуудхан алхсаар очив. Анир гүмхэн Гүнсмаагийн аав орчлонгийн түмэн атирааг хамж авчраад нүүрэндээ овоочихсон юм шиг тулхтай хөх өвгөн мэнгэртэй ажээ. Аргагүйдээ улаан тамхийг хүүдий хүүдийгээр нь хүртдэг гэж хүмүүс ярьцгаана. Тэр үнэн бололтой хааяа хүд хүд ханиана. Өөр чимээ алга. Би хэтэрхий хардаад байгаа юм болов уу өдийд харьчихаад намайг хүлээж байгаа юм биш байгаадаа гэж гэнэн бодолдоо хөтлөгдөөд эргэтэл хоёр хүний шивнэлдэх сонсдов. Ойртоод чагнавал механикч энд байгаа ажээ. Хайртай болохоороо түүний шивнэх байтугай амьсгалахыг боловч тов тодорхой таних билээ. Гэтэл Гүнсмаа бүсгүй ширмэн тогоо цуурам дуу алдав. Багш хүүхэн ичдэггүй гичий гээд бага шиг ухарлаа. Яая даа ороод очих уу Хаалга нь түгжээтэй байгаа. Тавьж өгнө гэж гонжийн жоо. Гэтэл зуны үдэд хөгшин банхар гэрийн сүүдэрт аахилах шиг чимээ өдөөд идүүртэй угаадсаа долоох шиг авиа зуны нимгэн бүрээстэй гэрийн ханан цаана цуглав. Байж суух арга олддоггүй хорсол нь буцалж халуун ааг асгарч амаар сагах гээд байх шиг давчидна. Эргээд гэрээдээ гүйлээ Юу болсныг санах сөгөө алга Багтарч үхдэгийн даваан дээр нэгэн санаа төрөв. Би Гүнсмаагаас юугаараа дутуу юм гэж адгахад тэр дуу алдалтаар дутуу юм байна Тийм байна би тэгж чадна даа гэж өөрийгөө зөвтгөв. Төдөлгүй механикч ирлээ. Түүний худал хэлэх аян шалтаг тоочихыг сонсох ясны дургүй хүрсэн багш хүүхэн цааш харж хэвтээд нойргүй хонов. Механикч бод идсэн боохой гэгчээр хэвтүүт нам унтав. Ай ямар их тайван таашаалтай унтана вэ гэхээс азарган өрөвтлөөр дотрыг ураад байх шиг ад зэтгэрийн бодол сүлжилдээд араас нь өм цөм хазаад зулгаагаад ураад хаячихмаар санагдав. Гэвч бүсгүй нандин сэтгэл гэгч хамгийн аймсуу уяхан байдаг ажээ. Эр хүн ийм эмзэг үед нь хатуу хахир үг хэлвэл дүрвээд алга болж мэднэ. Бүр яваад өгвөл яана гэх айдсаар өөрийгөө хучна. Багш хүүхэн багадаа зүрхний өвчтэй байжээ. Тэгээд дунд сургуулийн 3-р ангид байхдаа хэсэг эмчлүүлээд сайжирсан гэдэг. Хэдэн жил эмчийн хяналтад байгаад сүүлдээ бүр мартчихжээ. Үүнийгээ бодох дурсах сөхөөгүй хөлбөрнө. Өглөө болно гэдэг өнгөрүүлсэн амьдралынх нь хорин хэдэн жилээс хэт удаан байв. Маргааш нь олны үг ортойг баталснаа хэлье үү гэтэл өөрөө буруутай юм шиг санагдаад байв. Тэр орой багш хүүхэн кино үзлээ. Хайр дурлалын тухай их амттай кино гарлаа. Эхнэр нь кино үзсэн тул механикчид арга саам олдсонгүй, Гүнсмаа алаг нүдээрээ зүрхий нь сэглэн цоргиод цэцгэнд хэлтэлзэх эрвээхэй мэт ирмээд гарч одов. Механикч эхнэрээ дагуулаад хар цагаан дуугүй сажилсаар харив. Багш хүүхэн өчигдрийн явдлыг дурсах гэхнээ ийм худал хуурмаг хорвоо гэж байдгаа яаж насыг барна даа гэсэн айдас хүлчихээд дуугарч болсонгүй. Тэр багаасаа ийм аймхай өссөн билээ. Эхтэйгээ хоёулхан хорвоогийн алаг эрээнийг туулж ирсэн болохоор тэгдэг биз. Тэр хоёр гэртээ ороод эхийгээ сэрээхгүй гэхдээ сэмхэн тайчаад орондоо оров. Механикч сэр сэжиг авсан юмгүй эхнэрийнхээ хөхөвчийг мөлтөлж энхрийлэв. Эхнэрт нь мөсөөр хайрах шиг санагдаж байлаа. Гээд яана үйлийн үрийн хаалга ийм давчихнаас хойш. Зүрх нь цээжээсээ хулжаад гарчих гэж байгаа юм шиг оволзоно. Нөхрийнх нь дандаа халуун байдаг уруул цэв хүйтэн төмөр мэт шүлтээр уруулыг нь хэмлэлээ. Нэг их гоё санагддаг эр ханхал нэлхийхэд бүсгүй уртаар амьсгалснаа цээж тэлсэн энэ үнэрт Гүнсмаагийн үнэр шингэсэн байгаа даа гэсэн сэтгэл хэгзэлсэн хар бодол хэдэрлээд зүрхнийх нь угаар ёгхийв. Бүсгүй хүчилж эхэр татан гэнгэнэтэл хэтэрхий чанга дуу алдснаа элгэнд нь эвхрэв. Механикч их таатай байлаа. Урьд нь ингэдэггүй байсныг сэхээрэх сэхээгүй их халуунд таатайяа шургалаа. Энэ дуунаар зүүн орон дээр зүүрмэглэх төдий нойр чимхэлж байсан эх нь сэрэв. Охиныхоо адтай янаг дуунд бүсгүй энхэр цагаа үгүйллээ. Тэр жил нохой гаслам халуун зун болж билээ. Төөрөг заяаны хэлхээс биз дээ би бас эхтэйгээ хоёулхнаа айлыг айлын дайтай авч явах гэж гэрт орж эм гадаа гарч эр болж бүхнийг хар толгойгоороо хариуцсан цаг юмсан. Нэгдлийн хоньтой албан журам энэ тэр гээд шахах шаардах нь элбэг үесэн. Хаваржаандаа очиж хонио хашиж байгаад хөлс зунгаг хоёрт хутгалдан хоёр өдөр ноцолдоод хонио хяргаад ноосоо хашаан дээрээ орхиод иртэл маргааш нь байдаггүй. Цайчихсан дотортой замын жолооч олзонд бодоод ачаад явчихжээ. Ингээд аймгийн цагдаад дуудагддаг байгаа. Сумынхаа сургуулийг дүүргээд хөгшин эхдээ тусалж хөлийг нь хучиж өгөхөөр хөдөө гарсан би тэр үед аймаг орж үзээгүй байсан юм. Тэгээд аймгийн цагдаад дуудагдах ямар сайн байх вэ. Тэр үед цагдаад дуудагдсан хүн шоронд ордог гэж ухаарч байсан юм. Айх гэж зүрх амаар гарчих гээд бие зарайгаад дотор давчдаад амьсгал агдчаад тэр жолоочид гомдоод өөрийгөө зүхээд нэг л хачин байлаа. Байцаагч нь харин сайхан зантай тэвхийсэн бор залуу байсан юм. Гурав хоног байцаагдлаа. Байцаагдах ч гэж дээ аймгийн цагдаагийн хэлтсийн үүдэнд айсан туулай шиг хярж суусаар өнгөрлөө. Хаалга дуугарах болгонд дотор палхийнэ. Одоохон аваачаад хорьчих байх гэж эмээнэ. Гэтэл тэр өдөр байцаагч маань их талтай инээгээд би чамайг гэрт чинь хүргэж өгнө. Танай сумруу ажлаар явах болоо. Гэхдээ хэрэг дуусах болоогүй шүү гэж жоготой харцаар сүлбэв. Хэлэх үгээ олохгүй хөмхийгөө хэмлэж зогстол явахад бэлэн үү гээд ширээн дээрх бичгээ эмхлээд босов. Үнэн байдаг байгаадаа гэж эргэлзсэн би дуугүйхэн толгой дохилоо. Хэрэгт орох гэж байсан хүн чинь байцаагчаараа хүргүүлээд харина гэдэг тэнгэрийн умдаг атгана гэгч болсон бөгөөд бид хоёрын дунд үгүй гэхийн цааргалгүй юм юм болж өнгөрч билээ. Тэгээд энэ охин маань төрсөн юм. Хүнд ямар хүн илүүдэх биш. Энэ маань миний улаан голыг дэвтээж явна. Түүнээс хойш алт амласантай, амьдрал амссантай аль альтай нь учравч ахин үр заяасангүй. Ганцыг оргүйд тооцох хар зөнтэй хамт эвлэрч өдийг хүрчээ. Миний заяа төөрөг энэ биз. Харин энэ хүү сайн хүү юм Энэ хоёр маань үр хүүхэд төрүүлээсэй. Охин маань хань ижилтэй боллоо. Би их хувь заяатай хүн юмаа гэж сэтгэл нь нялхраад нам унтчихжээ. Эхнэрээ урьд байгаагүйгээр дуун алдсанд механикчийн хүсэл ихээр зангираад түүнийг эг маггүй энгэр цээжээ цухалдан заахад олзуурхан хоёр хөөрхөн хөхийг базалж цэнгэлийн диваажинд хүрээд азарган тачаал намхрахад их тайвнаар гэдрэг хараад унтчихав. Өглөө нар цухуйхад тайвнаар өндийвөл эхнэр нь орондоо өнгөрчихсөн байлаа. Энэ явдал сумын төвөөр гал цахилгаан мэт тарж механикч эхнэрээ хөнөөчихжээ. Амы нь бариад бодий нь хөтөлчихсөн гэнэ гэсэн бэлэн зэлэн үг тэнүүчлэв. Зарим нь тэгнээ тэгнэ Дэнхийн хараал хүрч, ингэж аль муугаа үзэх гэж Дэнхийн охиноос салсан хэрэг. Энэ муу хүү шоронд хатаж дээ. Буудан авах байлгүй дээ гэсэн өрөвдөх өөлөхийн завсрын үгс хөврөв. Сумын даргын хорь шүргэж явсан охин нөхөрт гарсны хойтон өөд болжээ. Энийг Дэнхийн хараал хүрсэн гэцгээнэ. Сумын дарга хойно Дэнхтэй ажил төрөл албан журам гэсээр ам зөрөө биз. Түүнээс боллоо гэж хүмүүс таацгаан Дэнхээс жаахан дөлцгөөх болжээ. Дэнх ч үүнд эрэмшин үг зөрсөн хэн хүнд чамд мэдэгдэнэ дээ гэдэг болсон гэх. Түүний хараалыг бурхан нь гүйцээдэг гэдэг байлаа. Бариа тавианы жил хийд тарж бурхан шүтээнээ нааш цааш болгох үед тэр бурхныг нэг их улаан хувьсгалч эр хөөтэй тосонд дүрээд өгөр болсон хүний гавлын ясанд зоогоод хог дээр хаячихсан байсан гэнэ. Хүмүүс сэжиглээд харцаа буруулж хажуугаар нь гарахдаа амаа таглаад өнгөрч байхад Дэнх тэгэхээс тэгэх гэсэн шиг өөд татаж авсан гэнэ. Тэр хөөтэй тосонд хутгадаг нь их учиртай. Тиймдээ хараал жатга оршсон бурхан гэдэг байлаа. Үнэн худлыг бүү мэд. Сумын даргын охиныг өөд болсны дараа Архангайд төрлийн нэг хүн үхсэн гэнэ. Тэр бүү хэл сумын даргад туслаад шогшоод байдаг нөгөө муу Нямбуу үхсэн л гэнэ. Үхсэн хатсан бүхнийг сумын даргатай хамаатан төрөл болгож Дэнхийн хараалаас болсон гэж дэвэргэв. Гэтэл одоо Дэнхийн хараал хүргэн нь байгаад хүүхний нь орхиод явсан механикчид туссан нь гарцаагүй боллоо. Үнэхээр тийм явдал болсон юм. Охиных нь тайлга өнгөрсөн орой муу эх нь гэр оронтойгоо хайлчихжээ. Гал унтраагчид түймэр дотроосоо гарсан байна гэж дүгнэв. Тэр өдөр механикчийг эхнэрээ алсан хэрэгт сэжиглээд аймаг руу аваад явчихсан байв. Ёстой Дэнхийн хараал туслаа Тэгнэ дээ тэгнэ гэцгээж ойр хавь ах дүү холын садан хэн одоо нөгөө ертөнцийг зорих ээлжээ хүлээж байгаа бол гэж сумынхан хэл амаа хэсэг билүүдээд энэ явдал мартагджээ. Гэтэл хараал хийдэг гэж Дэнхийг хардах нь хэрээс хэтрээд Дэнхийн бурхныг аймгийн төлөөлөгч ирж хурааж аваад музейд өгчээ. Бас цуу дэгдэв. Дэнхийн бурхныг угааж цэвэрлэсэн музейн ажилтны гар загатнаж хамуурсан гэнэ. Өргөөд явж байсан хүн хальтраад шагайгаа мулталж гэнэ гэх мэт явган үгс хонхроор нэг тараад хэсэг хүний сэтгэлийг хэдрэгдэв. Бурхнаа хураалгаад муу Дэнх царай алджээ. Хүнд муу юм хийж байсан хүн тэгж таарна. Хүнтэй дуугарахгүй нөгөө бардам сэхүүн зан нь үгүй болж гэж баахан оролдов. Аргагүй биз дээ тэр үед Дэнх гуай 80 дөхөөд насны өтлийг чирч гулдран, нарны хөтөл дээгүүр давах гэж ядаж явсан юм билээ Охин нь сүүлд нутгийн адуучин залуутай дэр нэгтгээд олон хүүхэдтай гамбийсан улаан авгай болоод гал голомтоо түшиж яваа дуулдсан. Хөөрхий нөгөө муу механикч зовлонгийнхоо балчгийг сэтгэлийн тэнхээ заан туучиж гараад амьдын золыг эдлэн ял зэмгүй буцаж ирэхэд Гүнсмаа тосож авсан ч тэр хоёрын амьдрал бүтээгүй юм Аливаад шалтаг мундах биш дээ. Механикч хаа явааг мэдэхгүй Гүнсмаа л энэ сумын төвд хэл ам хэрүүл цуугианы ир мохоож үлджээ. Харин Должин хүүхний хөгшин халтар нохой шатсан гэрийнхээ буурийг сахисаар хэн ч идүүр дөхүүлсэн долоохгүй хэвтсээр гуринхтаж үхсэн юм гэдэг. Түүнийг хүмүүс хүний харцтай нохой байсан гэцгээнэ.

МЗЭ шагналт зохиолч Р Батжаргал

Шүлэг

  Яруу найрагч Д Нямсүрэнд

Эрээнцавын од шиг хөх байшин

Эрхис гариг хүн төрөлхтний нүд

Эргэлдэх шар навч найрагийн сэтгэл

Энд даяанч хувраг Нямсүрэн суудаг даа

Улз голын өвөл хүйтэн болоод сэргэлэн

Уран гараараа жигүүрт үг бүтээсэн

Дарсанд дуртай ахыг битгий зэмлээрэй

Учир нь өөр юманд байдаг юм шүү

Цагаан пансан сарыг шархтай гэж

Цонхны цаанаас ах минь өрөвдөж суудаг даа

2000 Улиастайн  гол  Ч Ууганбаяр

Тэмээн жингийн машинч

  Тэмээн жингийн машинч

Тэн тэнгийн ачаатай 

Тэмээн жингийн цуваа 

Багийн төвөөс сум руу 

Бараа сүртэйхэн хөдлөв 

Хөвөрх жингийн цувааг 

Хөтөлж яваа аавыгаа

Илчит тэргэний машинчтай 

Ижилхэн хэмээн бодов 

Тэгэхлээр миний аав 

Тэмээн жингийн машинч 

Н Одонхүү

Тарна гол

Тарна гол

Тахирлан урссан

Зуны наранд

Бүлээсэн урсана

Зуслангийн хүүхдийг

Цуглуулан  урсана

Анд биднийг

Аргадан урсана

Наадан тоглуулж

Намуухан урсана

Тарна гол

Тахирлан урсана

Багачууд биднийг

Бараадан урсана 

Н Одонхүү 2011-7-4

Хуур мэт бүүвэйлэх Хос чавхдаст зам

Хуур мэт бүүвэйлэх Хос чавхдаст зам

 

Зөөлөн ай сонсогдоно

Галт тэрэг бүүвэйлнэ

Зөрөг угтсан замаар

Галт тэрэг аялна

Хуурын ай сонсогдоно

Хулангийн давхил мэдрэгдэнэ

Хуур мэт бүүвэйлэх

Хос чавхдаст зам

Монгол ай бүүвэйлнэ

Морин зам бүүвэйлнэ

Умар өмнийг холбосон

Уран чавхдаст зам

Дэлхийн ай сонсогдоно

Дээр нь бид хөвч татна

Дээлтэй Монгол

Морин замаа хуурдаж татна

                                               Д Дашдулам  

Зүүдний тамга буюу Багдад ад "зорчсон "шүлэг

 Зүүдний тамга буюу Багдад ад "зорчсон "шүлэг 

 Бурхан цочоом  чимээ ноёлсон 

Буун дуутай Багдад

Амгалан нь буснисан энэ хотод

Амсхийж  

"Аяганы амсар зуух" бүү хэл

Амьсгал давчдан  Монголынхоо салхиар "цангалаа"

Хагас нь үйрчихсэн  байшингийн ёроолоор 

Хар муур

Хар зөн чирэн

Орох газар

Олохгуй

Гүлс гүлс  гулган 

Гүймэгхэн далд орно...

...Чилэхийг мэдэхгүй

Чингисийн их цэргийн

Чийрэлсэн мөр энд

Тамга мэт үлдэснийг

'Таньж" зүүдээ би " сэлгэв"

                     М Жаргалсайхан

Шүлэг

Богино мөчлөгүүд
Үнсэх үү болих уу гэсэн ичингүйрлээ хаацайлж
Үсээ илбэн дуугүйхэн гэрэвшин зогсоход чинь
Уруулын чинь бүлээн салхины аясаар хөглөгдсөн
Ур цэцгийн дэлбээг үсэнд нь зүүсэн өгсөн
Алдаа оноо гэдэг тоо тэнцүү биш шүү
Алдуул салхины гүйдэлд цэцгийг минь энгэртээ нууж яваарай
Хавар хаврын бороон дусал энгэрийг чинь даган урсахад
Халуунаас халуун зүрхэнд нь улам гүн шигдэнэ шүү
...
Хэн бүхнээс урьтаж би чамайг хараагүй ч
Хэтэрхий үнэн хайрыг минь оройтохын гэмшил дайраагүй ээ
Хэсэг хэсэг үүлсээс гуниглуун бороо ороогүй ч
Хэлбэр ижилгүй сүүдэр нь намайг чамайг дайраагүй ээ
Удлаа гэхэд жил болох дурлал биш дээ
Удаанаас урт үүрдээс илүү шүү
Хэн бүхнээс урьтаж хэлье миний хайр
Хэлтэрхий бүр нь дэлхийд унадаг одны настай юм шүү
...
Уйлчих вий дээ гэж боддог хэрнээ
Урсах нулимсны нь сүвийг би л нээгээд байна уу даа
Угтаа энэ орчлон уснаас бүтсэн биш үү
Урсгал бүрийг нь харамлаарай би чинь хичээе
Асгарах бороо урсдаг мөрөн голд
Асгараа нулимс чинь хэрэггүй дээ
Тоотой хэдэн шүлгээ чиний дэргэд үлдээхэд
Толгойн тушаа зогсож зүрхэн дээр минь нулимсаа асгаарай
...
Яв даа яв чи минь яв
Миний бүхнийг голоод яв
Яв даа яв чи минь
Хүний гэснийг шилээд яв
Яв даа яв
Чи минь яв
Гадаа бороотой байна
Шүхэр аваад яв

Б Одбаяр    

(Нийт: 241)